Conferentieverslag: IAMHIST XX
Leicester, 16 - 19 juli 2003
De Eerste Wereldoorlog
en Thunderbirds - in kleur of zwart-wit?
Het was voor mij puur jeugdsentiment, de afsluitende plenaire zitting van het twintigste congres van IAMHIST, The International Association for Media and History. Centraal stonden de sciencefictionprogramma's van de Brit Gerry Anderson. Zijn naam zal weinigen hier wat zeggen, maar zijn eerste grote serie Thunderbirds vast wel. Lady Penelope en de andere poppen zagen er in Leicester echter niet helemaal uit zoals ik me herinnerde uit het begin van de jaren zestig, op de Nederlandse televisie. Toen waren ze immers zwart-wit. Wat ik nu zag, was kleur. Het duurde even voor het kwartje viel: de originele versie was altijd al in kleur, alleen waren de uitzendingen van de Nederlandse televisie in die periode nog louter zwart-wit.
Het is natuurlijk ook een kwestie van leeftijd. Wie tien jaar jonger is dan ik, kent alleen de herhalingen van Thunderbirds, en die waren wel in kleur. De kans bestaat trouwens dat jongeren straks helemaal geen zwart-wit herinneringen meer vergaren. In Leicester kregen de congresgangers een voorproefje van een nieuwe serie op BBC 5, World War I in Colour. Jawel, dit is geen typefout. Maandenlang zijn werknemers in India bezig geweest om bestaand archiefmateriaal uit de Eerste Wereldoorlog met de computer in te kleuren. Hoezo, archiefmateriaal in zwart-wit? Over afzienbare tijd is het alleen nog een stijlmiddel. Technisch wordt het steeds makkelijker en goedkoper om bestaande beelden te manipuleren. Geen van de aanwezige historici was er gelukkig mee, maar de discussie maakte duidelijk dat de ontwikkeling niet is tegen te houden.
Van de toekomst terug naar het verleden, of, zoals het congresthema luidde: "The history of the future: visions from the past". In veel gevallen gaan sciencefictionfilms niet zozeer over de toekomst als wel over een ideale maatschappij. Of over de interpretatie daarvan, zoals tijdens de openingssessie van het congres, waarin een levendig debat plaatshad over de visie en verfilming van George Orwell's 1984. De meest aantrekkelijke conclusie was voor mij dat Orwell telkens opnieuw door anderen wordt 'gebruikt' om aan te geven dat het de verkeerde kant opgaat met onze wereld. Hoezeer SF onrust kan oproepen, bleek op een van de deelsessies over het gebruik ervan in de voormalige Sovjet-Unie. Het genre riep daar grote argwaan op bij de autoriteiten. Een betere toekomst was onzin; de ideale maatschappij was met het communisme immers al bereikt. Sovjet-SF concentreerde zich dan ook vooral op de technische kant van bijvoorbeeld de ruimtevaart. In het beste geval werd spanning geïntroduceerd door enkele westerse spionnen die de Sovjettechnologie wilden stelen.
Zoals gebruikelijk op een IAMHIST-congres, kwamen behalve het hoofdthema nog talrijke andere onderwerpen aan de orde - wat dat betreft was het weer een prettige chaos. De organisatoren pareerden kritiek hierop met de stelling dat iedereen die zich op het terrein van film en geschiedenis beweegt, toch minstens één keer per twee jaar de kans moet krijgen om anderen te laten weten waar hij/zij mee bezig is. Dat er wel degelijk interessant onderzoek gaande is, bleek uit een sessie georganiseerd door de Belgen. Jonge historici van diverse nationaliteiten vertelden er over de verschijningsvorm van de Deutsche Wochenschau in eigen land. Dit bioscoopjournaal werd tijdens de Tweede Wereldoorlog in 36 talen verspreid. Meer informatie over het voltooide onderzoek zal te lezen zijn in een komend nummer van The Historical Journal of Film, Radio and Television.
Tot slot nog een oproep. Op dit twintigste IAMHIST-congres bleek ik zowaar de enige Nederlandse aanwezige te zijn. Gezien het grote aantal studenten dat zich hier met mediageschiedenis bezighoudt, is dit een wel erg magere vertegenwoordiging. Gelukkig waren er flink wat Nederlandstalige Belgen om de eer hoog te houden - onder hen ook een aantal GBG-leden. Toch hoop ik op een grotere afvaardiging uit onze vereniging in de nabije toekomst. IAMHIST-congressen zijn niet heel duur, en voor iedereen toegankelijk. Studenten kunnen er bovendien terecht met een paper. Tenslotte kan ik getuigen dat je er echt van kan genieten een paar dagen tot laat in de avond te praten met mensen uit de hele wereld die net zo gek zijn van geschiedenis en film als jijzelf.
Gerda Jansen Hendriks
Informatie over het afgelopen congres en andere IAMHIST-activiteiten
(zoals hun masterclasses voor jonge onderzoekers) is te vinden op
de website: www.iamhist.org.
|