Research: Film en copyright
Zoektocht naar de auteurrechthebbende van De Overval
Voor mijn afstudeerscriptie voor de MA-opleiding in filmarchivering
aan de University of East Anglia heb ik geprobeerd te achterhalen
wie op dit moment het auteursrecht bezit van de Nederlandse speelfilm
De Overval (Paul Rotha, 1962). Hierbij had ik de bedoeling om aan
de hand van een illustratieve case study uiteen te zetten hoe een
moeilijk te traceren auteursrechthebbende een remmende werking kan
hebben op het soepele hergebruik van audiovisueel materiaal.
De film vertelt het waargebeurde verhaal van de 'stille' overval op het Huis van Bewaring in Leeuwarden in December 1944, die tegelijkertijd de laatste gezamenlijke actie was van de Friese KP (Knokploegen). Hierbij drong een kleine groep mannen de gevangenis binnen en bevrijdde er 51 verzetsmensen zonder een wapen af te vuren of iemand te verwonden. Het verwonderlijke aan de overval was het uitblijven van Duitse represailles, hetgeen altijd is toegeschreven aan het stoutmoedige karakter van deze overval.
Het hergebruik van de film is een actuele kwestie voor zowel het Nederlands Filmmuseum als het Fries Verzetsmuseum, aangezien beide musea willen samenwerken om de film op DVD te distribueren. Idealiter zou de DVD op 20 december van dit jaar uitkomen - op dezelfde dag als de premièredatum van de film, die voor het eerst vertoond werd in 1962, in het Tuschinski-theater in Amsterdam.
Eind 2002 organiseerde het Fries Verzetsmuseum al een tweedelige tentoonstelling met de titel Van Kraak tot Overval. Het eerste deel vertelde het verhaal van de Kraak van de Leeuwarder gevangenis. In het tweede en tevens hoofdgedeelte van de tentoonstelling stond zowel de film De Overval centraal als de speciale plaats die deze film inneemt in de Nederlandse (film)geschiedenis. Om me te verdiepen in de context van de film, bezocht ik medio juni het Fries Verzetsmuseum. De tentoonstelling Van Kraak tot Overval was al begin maart afgelopen, maar stond in 'ingepakte' versie nog tot mijn beschikking. Gerk Koopmans, directeur van het Fries Verzetsmuseum, lichtte enthousiast het materiaal toe. Het varieerde van onderzoeken naar verschillen tussen feit en fictie, een origineel exemplaar van De Bevrijding - het boek aan de hand waarvan Dr. Lou de Jong van het Rijksinstituut voor Oorlogsdocumentatie (RIOD, tegenwoordig NIOD) het scenario voor De Overval schreef - tot de documentaire De Kraak en de Film, in 2003 naar aanleiding van de tentoonstelling gemaakt door Omrop Fryslân.
Mede dankzij de inspanningen van het Fries Verzetsmuseum kon de ontstaansgeschiedenis van de film zonder veel problemen gereconstrueerd worden. De zoektocht naar de auteursrechthebbende, daarentegen, is er een die liep langs de archieven van de Kamer van Koophandel en een reeks opgeheven bedrijven, evenals de kelders van de (achter)kleinkinderen van hun voormalige eigenaars.
Ook zonder doorslaggevend antwoord op de vraag wie de auteursrechthebbende van De Overval is, zullen beide musea de distributie van de film op DVD spoedig doorzetten. Het hierboven beschreven onderzoek zullen ze als (mogelijke) vrijwaring kunnen aanvoeren, mocht de auteursrechthebbende alsnog zijn status bewijzen, om zijn rechtmatige vergoeding te claimen.
Claudy Op den Kamp
|