Column: Fortuyn en de definitieve triomf van
de beeldcultuur
Pim Fortuyn. Willen we nog meer analyses horen of zijn we het
onderwerp spuugzat?! Aangezien Fortuyn op de laatste ledenvergadering
nog voor levendige discussie zorgde, doe ik toch nog een poging.
Voor degenen die deze bijzondere GBG-bijeenkomst gemist hebben:
de felle discussie ging over de plaats van Fortuyns verkiezingscampagne
in het tijdsbeeld en vooral over de rol van de media. We kwamen
er niet uit, dus laten we vooral de Nieuwsbrief gebruiken om verder
te discussiëren.
Persoonlijk hebben mij het 'Prinsendrama', de doordringendheid
van 'het beeld' en de consequenties ervan getroffen. Hans Dijkstal
verzuchtte in de het nachtelijke debat volgend op de gemeenteraadsverkiezingen
dat op dat moment vast nog maar een paar duizend mensen meekeken.
De realiteit was anders: ademloos zaten veel méér
mensen te kijken hoe 'kroonprins' Melkert zichzelf buitenspel
zette. In een staat van fysieke uitputting zette hij een blijvend
en doordringend beeld neer van een misplaatste arrogantie van
de macht. Een officieel PvdA-rapport meldt inmiddels onverbloemd
dat dit debat dé ommekeer was in de verkiezingscampagne.
Historicus Cees Fasseur zei het bij Zomergasten: zonder beelden
van dit 'debat' is een keerpunt in de Nederlandse geschiedenis
niet aan een nieuwe generatie duidelijk te maken. Het beeld heeft
het gewonnen van de inhoud: de best georganiseerde politieke partij
met de best voorbereide verkiezingscampagne moest het afleggen
tegen een flamboyant enfant terrible zonder partijstructuur, dat
vlijmscherp problemen wist te analyseren die leefden bij grote
groepen mensen, maar die tot dusver weinig weerklank hadden gehad
in het politieke debat, en in de 'kwaliteitspers' al helemaal
weinig ruimte kregen. Oplossingen had Fortuyn niet en Melkert
liet het niet na om zijn aartsrivaal hier op te wijzen. Zonder
resultaat: het beeld van twee tegenpolen die elkaar niet konden
luchten was sterker dan de (geschreven) rationaliteit.
Zonder Fortuyn was Melkert waarschijnlijk met zijn charismaproblemen
weggekomen; net zoals Kok leunde hij voor een groot deel op een
zorgvuldige 'press control'. Ook de andere lijsttrekkers waren
geen verbale wonderkinderen. Fortuyn was de (lach)spiegel van
de traditionele politiek en de eerste politicus die zijn verkiezingscampagne
uitsluitend via de media voerde.
De lessen van Fortuyn voor de mediageschiedenis en politieke praktijk
zijn volgens mij dat traditionele verkiezingscampagnes hebben
afgedaan. Het land in gaan en spreken in kleine zaaltjes werkt
alleen nog om bij partijgenoten loyaliteit te creëren en
die te versterken. Verkiezingen win je met flamboyant gedrag,
provoceren en het naturel spreken van de taal van de man op straat.
Televisie heeft het gewonnen van spreekbeurten in het land en
'folderen' op marktkramen. Fortuyns begrafenis toonde een behoefte
aan praalvertoon en openlijk ventileren van emoties zoals wij
die alleen kenden van buitenlandse staatsbegrafenissen van koningskinderen
en elderly statesmen.
Voor ons, mediageschiedenis- en filmmensen, ligt een gigantisch
werkterrein braak: het minutieus ontleden van wat er precies is
gebeurd en het analyseren van de nieuwe beeldcultuur. Met de resultaten
van dit onderzoek kunnen anderen in wetenschap en praktijk hopelijk
aan de slag.
Alle geharrewar binnen de huidige LPF, nota bene de tweede partij
van ons land en regeringspartij, is ronduit beschamend. Is dit
nu het democratische ideaal waar wij Nederlanders ons altijd zo
over op de borst hebben geklopt en dat het uitgangspunt was van
ons opgeheven vingertje in het buitenland? Waar al ons onderwijs
op gericht was?
De NOS en Beeld en Geluid doen er goed aan om alle cruciale beelden
rondom Fortuyn (de verkiezingsdebatten, het rouwbetoon na zijn
dood en zijn begrafenis) op video en DVD uit te brengen. Geen
leek raakt erop uitgekeken, en daarenboven behoort een dergelijke
totaalregistratie onderdeel te zijn van de curricula op middelbare
school en universiteit.
Irène Diependaal
|